وظایف دامداران و روستانشینان در قبال بیماریهایی که انسان از حیوانات خانگی میگیرد

وظایف دامداران و روستانشینان در قبال بیماریهایی که انسان از حیوانات خانگی میگیرد

دکتر قهرمانی

کارشناس اداره کل دامپزشکی آذربایجانغربی

حیوانات خانگی که در محیط زندگی انسان زندگی میکنند از نظر انواع و تعداد متعدد و مختلف است از قبیل گاو,گوسفند,بز , اسب , قاطر , الاغ , سگ , گربه.به همین دلیل تعداد و انواع بیماریهایی که انسان از حیوانات خانگی میگیرد از نظر نوع و تعداد فراوان است .که در این مقاله بطور مختصر و مفید به تعدادی از آنها اشاره میشود

بیماریهای هاری,سیاه زخم, سل,لیپتوسپیروز و بروسلوز

بیماری هاری

بيماري هاري ، بيماري ويروسي دستگاه عصبي مرکزي پستانداران است که اگرچه در صورت ابتلاء صد در صد کشنده خواهد بود ، ليكن به راحتي قابل پيشگيري است .

بيماري به دو شكل عمده هاري شهري و هاري وحشي در نظر گرفته ميشود

عامل بيماري ويروسي است كه با تهاجم به دستگاه اعصاب مركزي پستانداران منجر به بروز علائم خاص بيماري و در نهايت مرگ جاندار ميگردد.

از زمان آلودگي حيوان با ويروس عامل بيماري تا بروز علائم باليني ممكن است بين 2هفته تا چند ماه طول بكشد و بسته به محل مورد هجوم ويروس و آزردگي ايجاد شده علائمي متفاوت مشاهده مي گردد كه عمدتا با تغيير ناگهاني رفتار حيوان توام خواهد بود هرگونه تغيير رفتار ناگهاني در حيوانات ( بويژه حيات وحش ) را مي بايست به هاري نسبت داد مگر آنكه خلافش ثابت شود.

علایم هاري آرام :بيشتر حيوانات مبتلاء به اين فرم به گوشه اي پناه برده و فلجي از ناحيه اندام هاي حركتي شروع شده و به فلج دستگاه تنفسي و مرگ منجر مي شود .

علایم هاري خشمگين :

حيوان رفتاري همانند پريشاني ، اضطراب و حالت توحش داشته و به كليه اشياء اطراف خود حمله نموده و آنها را گاز مي گيرد . حيوان بدون هدف محل زندگي خود را ترك نموده و به هر حيوان و شيء بر سر راهش حمله نموده و از عواملي همانند آتش و سر و صدا ترسي نداشته و بي مهابا حمله ور مي شود( حيوانات معمولا از اين دسته عوامل گريزانند ) و در صورت عدم كشته شدن در نهايت حيوان بواسطه فلجي و مرگ تلف خواهد گرديد .

نكته مهم آنكه در هر دو شكل بيماري حيوان مبتلاء قادر به بلع آب و غذا نميباشد .

راه انتقال بيماري :

عمده ترين راه انتقال بيماري ( ويروس ) از طريق گزش و يا خراش توسط حيوانات آلوده و مبتلا بوده كه بواسطه حضور ويروس در بزاق اين جانداران ، به ابتلاء حيوان مورد گزش منجر خواهد شد.

اگر چه عمده ترين را ه انتقال از طريق گزش بوده ولی روشهاي ديگر نظير تنفسي ، خوراكي ، انتقال جنيني و پيوند اعضاء آلوده ( در انسان ) نيز مشاهده و سبب انتقال بيماري گرديده اند.

برای مبارزه با هاري اقدامات زیر توسط ادارات مربوطه انجام میشود :

1. كنترل هاري در حيات وحش
2. كنترل جمعيت حيوانات گوشتخوار بدون مالك و بويژه سگ
3. كنترل و پيشگيري از بيماري در جمعيت گوشتخواران اهلي

وظایف دامداران و روستانشینان در قبال مبارزه با بیماری هاری :

1. همکاری در انجام واكسيناسيون منظم ، بر عليه بيماري در جمعيت دام هاي حساس بويژه جمعيت گوشتخواران اهلي صاحبدار
2. اطلاع رسانی فوری موارد مشکوک به ادارات دامپزشکی , بهداشت و درمان و محیط زیست
3. رعایت توصیه های بهداشتی کارشناسان دامپزشکی و بهداری و محیط زیست در خصوص رعایت بهداشت , واکسیناسیون , قرنطینه
4. در صورت مشاهده هرگونه گاز گرفتگی انسان توسط حیوانات باید با خونسردی محل گاز گرفتگی را تا رساندن بیمار به مرکز درمانی به طور مرتب با اب و صابون شستشو داد و ادارات دامپزشکی و مراکز بهداشت را مطلع کرد
5. بعد از وقوع گازگرفتگی ادارات دامپزشکی اقدام به واکسیناسیون دامهای حساس و مراکز بهداشت اقدام به مداوای شخص گاز گرفته در چندین مرحله مینمایند لازم است مراحل مداوا تا اخر توسط شخص گاز کرفته پیگیری شود

بیماری شاربن

شاربن به عنوان يكي از بيماريهاي مشترك بين انسان و حيوان، باعث افزايش اهميت بيماري شده است.

نشانه هاي بیماری شاربن در حيوانات مختلف

نشانه هاي بیماری شاربن در گاو ,گوسفند , بز

مرگ ناگهاني , تلوتلوخوردن ، لرزش، اختلال تنفسي، تب بالا، ادرار خوني، خروج خون تيره رنگ از منافذ بدن كه منعقد نميxadشود. تب، التهاب و حالت هيجاني و بي تابي، افسردگي، گيجي، لرزش عضلاني، اختلال تنفسي، پر خوني مخاطات، خونريزي از بيني، دهان و مقعد و در نهايت مرگ حيوان.

,باد كردن سريع لاشه، خروج خون تيره رنگ ( قيري شكل ) از منافذ بدن كه منعقد نميxadشود.

تورم زير پوست در ناحيه شكمي گردن، قفسه صدري و شانه ها كه ممكن است قسمت هاي بيشتري از بدن را فرا بگيرد.

علایم بيماري شاربن در اسب

مرگ ناگهانی , تب و لرز، بي اشتهايي، افسردگي، دل درد شديد، اسهال خوني، تورم ( يا ادم ) در ناحيه گردن، سينه و قسمت پايين شكم و دستگاه تناسلي و دست وپا ؛ بعلاوه وجود سابقه آلودگي منطقه يا مرتع .

علایم بيماري شاربن درسگ و گربه

مرگ ناگهاني , تب، افسردگي، بي اشتهايي، ادم در ناحيه گلو و صورت، عوارض ادم گلو,خروج كف خوني از دهان، پتشي بر روي پوست، اسهال خوني، اختلال تنفسي، و مرگ پس از 36-12 ساعت الي چند روز

وظایف دامداران و روستانشینان در قبال بیماری شاربن در حيوانات مختلف

اطلاع رسانی به ادارات دامپزشکی و همکاری با مامورین مربوطه در واکسیناسیون دامها

جداسازي و انتقال دامهاي به ظاهر سالم از محل وقوع بيماري

رعایت توصیه های بهداشتی کارشناسان دامپزشکی

از كالبد گشايي لاشه دام تلف شده ويا دام مشکوک خودداري و ممانعت گردد. . لاشه ها و اجزاي آنها مي بايست بوسيله سوزاندن يا دفن عميق از بين برده شوند. درصورت دفن، فرمالين كافي با رقت 10% بر روي لاشه ريخته شود.

اگر امكانات معدوم سازي لاشه مهيا نبوده ومي بايست به تاخير بيافتد، ضروريست لاشه و زمين اطراف آن با فرمالين 10٪ ضد عفوني شده و براي جلوگيري از انتشار عفونت و نيز دسترسي حيوانات لاشه خور، لاشه با پلاستيک ضخيم يا برزنت پوشانده شود. ترجيحا لاشه ها ميبايستي سوزانده شوند؛ بدين ترتيب كه يا در محل تلف شدن سوزانده شده و خاکستر آن عميقا دفن شود(مطلوب تر آن است كه لاشه به داخل گودال منتقل شده و پس از سوزاندن روي آن خاك ريخته شود) يا پس از انتقال به يک محل مناسب تر سوزانده شده و خاکستر آن دفن گردد؛ براي جلوگيري از ريختن مايعات لاشه هنگام حمل، بايستي آنرا در پلاستيک ضخيم پيچيد..براي استفاده از روش دفن كردن، گودالي به عمق حداقل 2متر ( برحسب حجم لاشه دام ) ايجاد كرده و لاشه را در داخل گودال قرار داده پس از ريختن فرمالدييد 10% بر روي لاشه ابتدا با سنگ، و سپس با خاك كافي پوشانده ميشود. جايگاه و محل اتلاف دام و متعلقات آن بايستي ضدعفوني شوند.ضدعفوني جايگاه دام ونيز محلي که دام درآنجا تلف شده است (زمين و بستر) بوسيله شعله افكن يا فرمالين 10٪ .ضد عفوني و يا معدوم سازي مواد و لوازم در تماس با مواد دفعي لاشه و يا دام بيمار و نيز لوازم استفاده شده در انتقال و دفن لاشه .درصورت لزوم سوزاندن علوفه و غذاي آلوده. هرچند ماده ضدعفوني كننده انتخابي براي امحاء باسيل شاربن، فرمالدئيد به صورت 10 درصد است، درصورتي كه امكان دسترسي به آن وجود نداشته باشد ازساير ضدعفوني كننده هاي موثر استفاده شود.

بیماری سل

سل يكي از مهمترين بيماري هاي عفوني و مشترك بين انسان و حيوان است كه در اكثر نقاط دنيا شايع ميباشد . عامل اين بيماري در گاو نسبت به ضد عفوني كننده ها مقاومت نسبتا" بالايي دارد

اين بيماري ميxadتواند تمام بافتxadهاي بدن را درگير کند

اين بیماری از طريق تنفسی,گوارشي، مادر زادي ، تماس جنسي و حتي از طريق تماس مستقيم و زخمxadهاي پوستي وارد بدن میشود .

وظایف دامداران و روستانشینان در قبال بیماری سل

چون بیماری سل از بیماریهای مشترک مابین انسان و دام است لذا ضروریست دامداران و روستانشینان به توصیه های بهداشتی کارشناسان دامپزشکی بطورکامل عمل نموده ودر صورت اعلام گاو مبتلا به این بیماری در گله خود نهایت همکاری را در کشتار دام مبتلا با دامپزشکی معمول دارند

بيماري لپتوسپيروز

ازبيماري هاي عفوني مشترك بين انسان و حيوان است

علائم در حيوانات تب و لرز، بي حالي و بي اشتهايي، و عدم تمايل به حركت،پر نوشي، پر ادراري، قطع ادرار,لنگش ,كاهش توليد شير رنگ شير زرد مايل به نارنجي با قوام سفت نيمه لخته اي و گاهي همراه با لخته هاي خون، سقط جنين ,تورم پوستي ، عدم تعادل، چرخش به دور خود، ريزش بزاق و تورم ملتحمه چشم ديده مي شود،

وظایف دامداران و روستانشینان در قبال بیماری

- جدا نمودن دامهاي آلوده ( گاو، گوسفند،بز، سگ و... ) و در صورت لزوم ذبح ويا كشتار و امحاء آنها.

- كنترل جمعيت جوندگان مانند موش با استفاده از سموم يا تله گذاري.

- جلوگيري از وررود جوندگان و ديگر منابع وحشي عفونت به محدوده زندگي انسان ها با ايجادحفاظ و ديوار و نيز ايجادساختمان ها و اصطبل هاي غير قابل نفوذ براي جوندگان .

- جلوگيري از دسترسي موش به انبار ها و ديگر دپو هاي غذا و محصولات، منابع آب، اصطبلها، حياط ها و آشيانه ها و تغيير محل ضايعات و زباله ها به دور از دسترس حيوانات خانگي.

- تميز نگهداشتن دقيق محيط، دور كردن زباله ها از محيط زيست انسان و حيوان، چيدن گياهان و بوته هاي بلند، اعمال بهداشت كافي بخصوص در دفع خوب زباله ها و فاضلاب و توالت ها و تهيه آب تميز از ورود جوندگان و ديگر حيوانات وحشي به محيط زندگي انسان و حيوان..

- بهداشت فضولات حيوانات اهلي به شكلي كه از آلودگي جلوگيري شود.

بیماری تب مالت یا بروسلوز

بروسلوز يكي از مهمترين بيماريهاي مشترك انسان و حيوان ميxadباشد كه در حيوانات بيشتر به صورت سقط جنين ديده ميxadشود. درمان اين بيماري دشوار بوده و در بهترين شرايط حداقل نياز به دهxadxadها روز تجويز آنتيxadبيوتيك دارد. بروسلوز در ايران بيماري بومي است و آلودگي در همه نقاط كشور ديده ميxadشود و سالانه هزاران نفر در اثر تماس با دام آلوده و يا استفاده از فرآوردهxadهاي دامي آلوده، مبتلا به تب مالت ميxadشوند.

اساس پيشگيري و كنترل بيماري تب مالت در انسانxad، به كنترل و ريشهxadكني آن در حيوانات مربوط مي گردد.

وظایف دامداران و روستانشینان در قبال بیماری تب مالت یا بروسلوز

رعایت نکات بهداشتی

جلوگيري از هر گونه تردد غير ضروري در داخل دامداري، تميز نمودن و ضدعفوني جايگاه آلوده به محتويات سقطي و زايماني بوسيله مواد ضدعفوني کننده مناسب، شعله دادن، جداسازي دام هاي سقط كرده بطور انفرادي تا تعيين تکليف نهائي، دفن يا سوزاندن جنينxadهاي سقط شده، جداسازي دام هاي زايمان نموده از گله بمدت حداقل يک هفته به منظور پاک شدن ترشحات پس از زايش و در صورت احتمال بروسلوز،

همکاری در واكسيناسيون دامها توسط واکسیناتورهای مورد تائید دامپزشکی در گوساله هاي ماده 4 تا 12 ماهه ,کليه گاو هاي ماده اعم از آبستن و غير آبستن ,تمامي بره و بزغاله هاي ماده بالاي3 ماه تا يك ماه قبـــل از جفت گيری

, گوسفندان و بزهاي بالغ ماده ,همکاری در تست و كشتار موردي و محدود

صاحب گله يا گاوداري موظف است بمحض مشاهده سقط جنين در بين دامها مراتب را به دامپزشکي محل اطلاع دهد تا مامورين مربوطه نسبت به برداشت نمونه هاي لازم جهت آزمايش و انجام عمليات بهداشتي اقدام نمايند.

صاحب گاوداري يا گلة عاري از بروسلوز مجاز به وارد نمودن دام جديد به محل دامداري بدون اخذ مجوز از دامپزشکي نميباشد.

هر گونه نقل و انتقال دام بروسلوزي از محل دامداري به محلي ديگر ، بدون اخذ مجوز از دامپزشکي ممنوع است.

صاحب گاوداري يا گلة آلوده ( داراي موارد مثبت يا مشكوك به بروسلوز ) تا زمان آزمايش نوبت بعدي و روشن شدن وضعيت سلامت گاوداري يا گلة خود، تحت هيچ شرايطي مجاز به ورود دام جديد و يا خروج دام از محل دامداري خود نميباشد.دفن بهداشتی لاشه جنین های سقط شده و جفت